" सफर होना जरुरी हैं।सफरनामा भी जरूरी हैं।किसे रास आये ना आये हम,वतन की जिंदगी होना जरुरी है।जिंदा रहणे का शौक नही रखते हम,बस मर जानेका तरीका सही होना जरुरी है।" - सफदर हाश्मी

सफदर हाश्मी : रंगमंचावरून समाजजागृतीचा ज्वालामुखी

इतिहासाच्या पानांवर काही व्यक्तिमत्त्वे केवळ कलाकार म्हणून नाही, तर परिवर्तनाचे दीपस्तंभ म्हणून कोरली जातात. सफदर हाश्मी हे असेच एक नाव..ज्यांनी नाटकाला करमणुकीच्या चौकटीतून बाहेर काढून ते संघर्षाचे, विवेकाचे आणि सामाजिक जाणीवेचे प्रभावी शस्त्र बनवले. त्यांच्या लेखणीतून शब्द बोलत होते, रंगमंचावरून सत्य ओरडत होते, आणि रस्त्यावरून लोकशाहीचा आवाज बुलंद होत होता.

12 एप्रिल 1954 रोजी दिल्लीमध्ये जन्मलेले सफदर हाश्मी हे विचारांनी जितके सुस्पष्ट होते, तितकेच कृतीत निर्भीड होते. दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षणकाळातच साहित्य आणि राजकारण यांचा संगम त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात आकार घेत होता. मार्क्सवादी विचारसरणीचा स्वीकार करत त्यांनी अन्याय, शोषण आणि विषमतेविरुद्ध उभे राहण्याचा मार्ग निवडला. पण त्यांचा संघर्ष केवळ भाषणांपुरता नव्हता..तो थेट जनतेच्या दारात पोहोचणारा होता.

1973 साली स्थापन केलेला ‘जन नाट्य मंच (JANAM)’ हा केवळ एक नाट्यसंघ नव्हता, तर तो समाजपरिवर्तनाची चालती-बोलती प्रयोगशाळा होता. कामगार, शेतकरी, महिला, विद्यार्थी आणि शोषित वर्ग यांच्या वेदना, प्रश्न आणि हक्क हाश्मी यांनी नाटकांच्या माध्यमातून थेट लोकांसमोर आणले. त्यांनी रंगमंच सभागृहातून बाहेर काढून रस्त्यावर आणला..कारण त्यांच्यासाठी खरी जनता हीच खरी प्रेक्षक होती.

सफदर हाश्मी यांची नाटकं म्हणजे आरसा होता..जो समाजाला त्याचं खरं प्रतिबिंब दाखवत होता. शोषणावर प्रहार, अन्यायावर प्रश्नचिन्ह आणि समानतेचा आग्रह..ही त्यांच्या कलेची ओळख होती. त्यांनी सिद्ध केले की लोककला ही केवळ परंपरेची गोष्ट नसून, ती परिवर्तनाची धारदार तलवार असू शकते.

आज सफदर हाश्मी यांचं स्मरण म्हणजे केवळ एका कलाकाराला आदरांजली नव्हे; ते म्हणजे विचारांची मशाल पुन्हा पेटवण्याचं आवाहन आहे..

अन्यायाविरुद्ध उभं राहण्याचं धैर्य, जनतेच्या बाजूने बोलण्याची निर्भयता आणि कलेला सामाजिक बांधिलकीची दिशा देण्याची प्रेरणा हेच सफदर हाश्मी यांचं अमूल्य वारसा आहे. त्यांच्या विचारांनी आणि कार्याने आजही समाजाला जागं करण्याचं काम सुरूच आहे, आणि तेच त्यांच्या आयुष्याचं खरं यश आहे, मित्रांनो..

आज त्यांचा स्मृतिदिन, त्यानिमित्ताने त्यांना विनम्र अभिवादन.. 🙏

- त्यांचाचं एक वैचारिक चाहता..

 विचार संकलन आणि संपादन.. ✍️

🎓 #विद्यार्थीमित्र प्रा. रफीक शेख

The Radical Humanist..

साहित्यप्रेमी | विवेकवादी | समाजमाध्यमकार

🔰 The Spirit of Zindagi Foundation..

"मानवी सामर्थ्याला जागवणारं प्रेरणेचं क्षितिज..!"

Inspire | Educate | Empower | Excel

🔰डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम विद्यार्थी फाउंडेशन..

"Nurturing Potential Through Education"

शिक्षण | सेवा | प्रेरणा | प्रबोधन | सामाजिकता | संशोधन